Çengel Sanat

MİNYATÜR / BAŞAK DOĞAN KADEMOĞLU

Minyatür, doğu ve batı dünyasında çok eskiden beri bilinen bir resim tarzıdır. Minyatürün bir doğu sanatı olduğunu, batıya doğudan geldiğini ileri sürenler de vardır. Doğu ve batı minyatürleri resim sanatı yönünden hemen hemen birbirinin aynı olmakla birlikte renk, biçim ve konularda ayrılıklar görülür. Minyatür, kitapları resimlemek amacıyla yapıldığından boyutları küçük tutulmuştur.

Bilinen en eski minyatürler, Mısır’da rastlanan ve İ.Ö. 2. yy'da, Papirüs üzerine yapılan minyatürlerdir. Roma, Yunan , Bizans ve Süryani el yazmalarının da minyatürlerle süslendiği görülür. Avrupa minyatürünün gelişmesi 8. yy. sonlarına rastlar. 12. yy..'da ise minyatürün yalnızca dinsel konulu değil süslenecek metinle de doğrudan doğruya ilgili olması gözetilmeye başlanmıştır. 17. yy'dan sonra fildişi üzerine yapılan minyatürler yaygınlaşmıştır.

Selçuklularda da minyatüre önem verilmiştir. Osmanlı'da 18 yy'a kadar İran ve Selçuklu etkisi sürmüş, Fatih döneminde padişahın resmini de yapmış olan Sinan Bey adlı bir nakkaş yetişmiştir. (Osmanlı'da resme eskiden nakış ya da tasvir denirdi, minyatür için nakış sözcüğü kullanılırdı. Minyatür sanatçısına ise nakkaş ya damusavir denirdi.) II. Bayazıd döneminde Baba Nakkaş, 16. yy da Reis Haydar diye tanınan Nipari, Nakşi ve Şah Kulu Bihzad’ın öğrencisi olan Horasanlı Aka Mirek de İstanbul'a çağrılarak sarayın baş nakkaşı yapılmıştır. Mustafa Çelebi, Selimiyeli Reşid, Süleyman Çelebi ve Levnî 18 yy’ın ünlü nakkaşlarındandır. Levnî geleneksel anlayışın dışına çıkmış ve kendine özgü bir biçim geliştirmiştir.

Minyatür tekniğinde; renkler üst üste sürülür. Bunların birbirine karışmaması için eskiden suyla inceltilmiş toprak boyalar kullanılırdı. 14. ve 18. yy arasında bu boyaları sabitlemek için içlerine taze yumurta sarısı atılırdı. Yumurta sarısıyla hazırlanan boyalar kuruduktan sonra ikinci kez kullanılmamakta ve her kullanım için yeni bir boya hazırlanması gerekirdi. Bu nedenle zaman içinde boyalara yumurta sarısı yerine, suda eritilmiş tutkal, bir damla pekmez ya da iki damla üzüm suyu katılmaya başlandı. Böylece boyalar kurusa bile istenildiğinde suyla eritilerek yeniden kullanıldı. Minyatür yapımı içim kullanılan fırçalar ise üç aylık beyaz kedi yavrusunun boyun tüylerinden yapılmış çok ince kıllı fırçalardı. Kağıtlar ise yumurtalı veya aherli kağıtlardı. Aherli kağıtlar için ise şekersiz nişasta karışımı kullanılır, bu karışım kağıda sürüldükten sonra kurumaya bırakılır ve kağıt mührelenirdi.Günümüzde ise hazır birçok malzeme bulunmakla beraber boya olarak guaj boya ve sulu boya kullanılmaktadır.

Çengel Sanat'ta Başak Doğan'ın düzenlediği minyatür atölyesinde minyatür sanatına ait temel teknikler, doğal malzemeler ve özel teknikler gösterilmektedir. Minyatüre ilgi duyan tüm yetişkinler atölyeye davetlidir.